شبكه‎‎هاي اجتماعي را فراتر از گونه‎هاي وب سايت مي توان به عنوان رسانه‎‎هاي جديدي در نظر گرفت كه در ساختار‎هاي اجتماعي، فرهنگي، اقتصادي و سياسي تغييراتي ايجاد كرده اند.
تاریخ انتشار: ۰۶ شهريور ۱۳۸۹ - ۱۳:۵۹
کد خبر: ۱۸۹۹
گرداب- شبكه‎‎‌هاي اجتماعي مجازي، نسل جديدي از وب سايت‌هاي اينترنتي هستند. در اين وب سايت‌ها، كاربران اينترنتي حول محور مشتركي به صورت مجازي با هم جمع مي شوند و جماعت ‎هاي آنلاين را تشكيل مي دهند. هزاران شبكه اجتماعي در اينترنت فعال هستند كه هر كدام بر مبناي موضوع خاصي راه اندازي شده اند.

 شبكه‎‎هاي اجتماعي زيادي با موضوعاتي از قبيل انگيزه‎‎هاي حرفه‎اي و شغلي، دوست يابي، علايق مشترك در حوزه‎‎هاي مختلف (سينما، ورزش، موسيقي)، زبان مشترك، مليت مشترك، دين مشترك و غيره در فضاي مجازي فعال هستند و هر كدام ميليون‏‎ها كاربر اينترنتي را جذب كرده اند. این سايت ‎ها در سال ‎هاي اخير، جايگاه قابل توجهي در اينترنت پيدا كرده اند و به رده پربيننده ترين ‎هاي فضاي مجازي راه يافته‏اند. آمار‎هاي مربوط به رفتار كاربران اينترنتي نشان مي دهد گرايش به سايت ‎هاي شبكه اجتماعي در سراسر دنيا همچنان رو به رشد است و اين سايت‌‎ها در دنياي آينده اينترنت نقش بيشتري خواهند داشت.

 شبكه‎‎هاي اجتماعي يكي از انواع رسانه‎‎هاي اجتماعي محسوب مي‌شوند. رسانه‎‎هاي اجتماعي در سال ‎هاي اخير در زندگي آنلاين و آفلاين كاربران اينترنتي آن‎چنان تأثيرگذار بوده‌اند كه شكل‌‎هاي ارتباطات اجتماعي نيز از اين رسانه‎‎هاي جديد تأثير پذيرفته است.

شبكه‎‎هاي عمومي و تخصصي
شبكه‎‎هاي اجتماعي را در ساده ترين تقسيم بندي مي توان در دو گروه عمومي و خاص قرار داد. در شبكه‎‎هاي اجتماعي عمومي، كاربران اينترنتي با انگيزه‎‎ها و اهداف مختلف حضور دارند و شبكه سازي مجازي‌شان را از طريق اين وب سايت‌ها دنبال مي‌كنند، ولي شبكه‎‎هاي اجتماعي خاص حول موضوعي ويژه شكل گرفته اند و تعداد كاربران شان نيز كمتر است. فيس بوك، اوركات و ماي اسپيس مهم ترين شبكه‎‎هاي اجتماعي عمومي در دنياي اينترنت هستند. اما اين شبكه‎‎هاي اينترنتي عمومي نيز اغلب در ابتداي فعاليت‌شان با تعريف محدودي آغاز به كار كرده اند و به تدريج عمومي شده اند. چنان‎كه فيس بوك كه امروزه به بزرگ ترين شبكه اجتماعي دنيا تبديل شده است، در سال ۲۰۰۴ شبكه اجتماعي دانشجويان دانشگاه هاروارد بود. دايره كاربران فيس بوك در چند مرحله گسترش پيدا كرد تا اين‎كه در سال ۲۰۰۶ به همه كاربران اينترنت رسيد. ماي اسپيس نيز در ابتدا با تمركز بر جذب كاربران نوجوان و جوان شروع به فعاليت كرد و "بند‎"هاي موسيقي از جمله گروه‎‎هايي بودند كه از اين وب سايت استقبال كردند.

در شبكه‎‎هاي اجتماعي عمومي هر نوع كاربري حضور دارد و اغلب دوستان و آشنايان آنلاين را مي توان در آن‎‎ها پيدا كرد، تعداد كاربران معروف‎ترين اين نوع شبكه‎‎ها اغلب به چندصد ميليون نفر مي رسد. علاوه‎بر اين‌ها، شبكه‎‎هاي اجتماعي خاصي نيز وجود دارند كه بر محوريت موضوعي مشخص فعاليت مي كنند. به عنوان مثال، لست.‌اف‎ام (Last.fm) از جمله معروف‌ترين آن‎هاست كه علاقه مندان به موسيقي را گرد هم جمع كرده، يا گودريدز (GoodReads) كه شبكه اجتماعي مخصوص علاقه مندان به كتاب است و فليكر (Flickr) كه وب سايتي براي علاقه مندان به عكاسي است.

 گاهي نيز فعاليت شبكه‎‎هاي اجتماعي بر محوريت كاربران متعلق به كشور يا زبان يا نژاد يا دين خاصي متمركز است. مثلا كيوزون (Qzone) كه از بزرگ ترين وب سايت‌‎هاي دنياست، شبكه اجتماعي چيني هاست. درباره طيف گسترد‎ه‎اي از موضوعات، شبكه‎‎هاي اجتماعي خاص ايجاد شده است كه از طرفداران يك تيم فوتبال تا فارغ التحصيلان يك دانشگاه را شامل مي شود. حتي درباره سگ ‎ها و گربه‎‎ها نيز شبكه‎‎هاي اجتماعي راه ‏اندازي شده است و صاحبان آن‎‎ها مي توانند با حضور در اين وب سايت ‎ها براي حيوانات شان پروفايل ايجاد كنند. تولد داگزتر (Dogster) و كتز تر (Catster) نشان داد كه شبكه‎‎هاي اجتماعي نه تنها بر ارتباطات انساني، بلكه بر ارتباطات انسان با حيوان نيز تأثيرگذار هستند.

آمار‎هايي درباره شبكه‎‎هاي اجتماعي
فيس بوك بزرگ ترين شبكه اجتماعي دنيا در حال حاضر حدود ۴۰۰ ميليون نفر كاربر دارد. اگر فيس بوك به جاي دنياي مجازي در دنياي فيزيكي حضور داشت، اين تعداد جمعيت، آن را به يكي از چند كشور پرجميعت دنيا تبديل مي كرد. به جز فيس بوك چندين شبكه اجتماعي ديگر نيز كاربران چند صد ميليون نفري دارند. در رده‎بندي برترين وب سايت ‎هاي دنيا بر اساس آمار الكسا، فيس بوك در رده دوم قرار دارد و در ليست ۱۰۰ وب‏ سايت برتر، نام چندين شبكه اجتماعي ديگر نيز به چشم مي خورد. فيس بوك در بسياري از كشور‎ها پربيننده ترين وب سايت محسوب مي شود و در بيش از ۱۰۰ كشور محبوب ترين شبكه اجتماعي است.

فيس بوك در سه سال اخير با رشدي جهشي به چنين جايگاهي رسيد و توانست ساير رقبا را در بازار شبكه‎‎هاي اجتماعي پشت سر بگذارد. در فاصله زماني سال ‎هاي ۲۰۰۷ تا ۲۰۰۸ زماني‎كه كاربران در سايت فيس بوك صرف كردند، رشدي ۵۶۶ درصدي پيدا كرد. اين در حالي بود كه زمان صرف شده در كل فضاي اينترنت تنها ۱۸ درصد افزايش پيدا كرده بود. آمار‎هاي اعلام شده از طرف گوگل نيز نشان مي دهد نسبت تعداد بازديدكنندگان مستقل از فيس بوك و ساير شبكه‎‎هاي اجتماعي به تعداد صفحات بازديد شده آن‎‎ها حدود ۱۰۰ برابر است. آمار بيانگر اين است كه شبكه‎‎هاي اجتماعي نه تنها به پربيننده ترين وب سايت ‎هاي اينترنتي تبديل شده اند، بلكه كاربران اينترنتي بيشترين زمان حضورشان در فضاي مجازي را نيز در اين وب سايت ‎ها مي گذرانند.

آمار‎هاي مربوط به استقبال از شبكه‎‎هاي اجتماعي همچنان رو به رشد است. در هر روز حدود ۸۰۰ هزار نفر عضو جديد به فيس بوك مي پيوندند، حدود 3 ميليون عكس در فليكر آپلود مي شود، حدود ۳۰ هزار ساعت ويدئو در يوتيوب مشاهده مي شود و آمار‎هاي مربوط به ساير شبكه‎‎هاي اجتماعي نيز بدين ترتيب رو به افزايش است. با چنين آمار و ارقامي، بي‎اغراق نيست اگر آينده اينترنت را در سلطه شبكه‎‎هاي اجتماعي بدانيم.

قابليت ‎هاي شبكه‎‎هاي اجتماعي
استقبال از شبكه‎‎هاي اجتماعي از آن روست كه كاربران اينترنتي مي توانند براي اغلب نياز‎هاي آنلاين خود در اين وب سايت ‎ها پاسخ مناسب بيابند. در شبكه‎‎هاي اجتماعي، كاربران مي توانند پروفايل ‎هاي شخصي براي خودشان بسازند كه شامل مشخصات، تصاوير، علاقه مندي ‎ها و ساير موارد اين‎چنيني است. اما شبكه اي شدن اين وب سايت ‎ها از جايي آغاز مي شود كه هر كاربر ليستي از دوستان تهيه مي كند و اين پروفايل ‎هاي شخصي به يكديگر متصل مي شوند. هر كاربر مي تواند دوستان و آشناياني كه در همان شبكه اجتماعي حضور دارند را به ليست دوستان خود بيافزايد.

همچنين كاربران مي توانند با جست وجو در پروفايل ‎هاي كاربران و مشاهده مشخصات آن‎‎ها با افراد جديدي آشنا شوند و ليست دوستان خود را گسترده تر كنند. اين‎‎ها ابتدايي ترين امكانات شبكه‎‎هاي اجتماعي است و اين وب سايت ‎ها در سال ‎هاي اخير تلاش كرده اند، تا گزينه‎‎هاي بيشتري در اختيار كاربران خود قرار دهند. امكاني شبيه به وبلاگ ‎ها و ميكروبلاگ ‎ها براي نوشتن مطالب كوتاه و يادداشت ‎هاي روزانه و فضايي شبيه به سايت ‎هاي عكس براي قرار دادن تصاوير شخصي، ايجاد فضايي شبيه به چت براي گفت وگو‎هاي فوري ميان كاربران، قابليت ساختن اتاق ‎هاي گفت وگو و صفحات هواداري شبيه به فروم ‎هاي اينترنتي از جمله ساده ترين اين امكانات است.

 شبكه‎‎هاي اجتماعي متناسب با نوع موضوع فعاليت شان، امكانات ديگري از قبيل خبرخوان ‎هاي اينترنتي، بازي ‎هاي آنلاين، قابليت آپلود كردن ويدئو‎ها و فايل ‎هاي كامپيوتري و برقراري ارتباط با ساير رسانه‎‎هاي شخصي را نيز در گزينه‎هاي‌شان دارند. بدين ترتيب، مي بينيم كه اغلب امكاناتي را كه كاربران اينترنتي پيش از اين از طريق مراجعه به چندين وب سايت كسب مي كردند، يك‏جا در شبكه‎‎هاي اجتماعي دريافت مي كنند. پس بي دليل نيست كه كاربران بخش قابل توجهي از زماني را كه در اينترنت به سر مي برند در شبكه‎‎هاي اجتماعي حضور دارند.

شبكه‎‎هاي اجتماعي در ايران
كاربران اينترنتي ايراني در استفاده از شبكه‎‎هاي اجتماعي هم‌پاي كاربران سراسر جهان حركت كرده اند. همان‎طور كه زماني ايراني ‎ها در زمينه وبلاگ نويسي از جمله كشور‎هاي پيشرو در دنيا محسوب مي شدند، در استفاده از برخي شبكه‎‎هاي اجتماعي بين‎المللي نيز ايراني ‎ها زماني در رده‎‎هاي بالا قرار داشتند. نخستين موج جدي فراگير شدن شبكه‎‎هاي اجتماعي در ايران به استقبال از وب سايت اوركات (Orkut) برمي گردد.

 اوركات شبكه اجتماعي تحت مالكيت شركت گوگل است كه در سال ۲۰۰۴ به وسيله يكي از كارمندان اين شركت راه اندازي شد. اوركات به سرعت مورد توجه كاربران ايراني قرار گرفت و ايراني ‎ها در كنار برزيلي ها، آمريكايي ‎ها و هندي ‎ها به چهار مليت برتر در اين شبكه اجتماعي تبديل شدند. تنها فيلتر شدن اوركات بود كه توانست اين وب سايت را از كانون توجه ايرانيان خارج كند. پس از فيلتر شدن اوركات نوبت به شبكه‎‎هاي اجتماعي ايراني بود تا وارد دنياي مجازي شوند. از ميان تجربه‎‎هاي ايراني راه اندازي وب سايت ‎هاي شبكه اجتماعي، تنها نمونه موفق و قابل توجه كلوب (Cloob) است كه همچنان مورد اقبال كاربران داخل كشور قرار دارد و در سال ‎هاي اخير همواره از پايگاه‎‎هاي اينترنتي پربازدید ايران بوده است. علاوه‎بر چندين شبكه اجتماعي عمومي، چند شبكه اجتماعي تخصصي و حرفه‎اي ايراني نيز راه اندازي شده اند كه هنوز چندان مورد استقبال كاربران داخل كشور قرار نگرفته اند. دوره (Doreh)، شبكه اجتماعي دانشگاهيان ايران و يو۲۴ (u24)، شبكه اجتماعي متخصصان ايران از جمله ديگر تجربه‎‎هاي ايراني هستند.

شبكه اجتماعي فيس بوك نيز كه سال ‎ها در ايران فيلتر بود، در اواسط سال1387 از فيلتر خارج شد و با استقبال گسترده كاربران در مدت كوتاهي به يكي از پربيننده ترين وب سايت ‎ها در ايران تبديل شد. رويداد‎هاي پس از انتخابات رياست جمهوري و طرح نام فيس بوك و چند شبكه اجتماعي ديگر به عنوان متهمان و تأثيرگذاران اتفاقات سياسي، فيلتر شدن دوباره اين وب سايت را به دنبال داشت.

شبكه‎‎هاي اجتماعي فراتر از ابزار‎هاي تكنولوژيكي
شبكه‎‎هاي اجتماعي مجازي تنها ابزار‎هاي تكنولوژيكي جديدي نيستند كه امكانات جالب توجهي را در اختيار كاربران اينترنتي قرار داده باشند. شبكه‎‎هاي اجتماعي را فراتر از گونه‎هاي وب سايت مي توان به عنوان رسانه‎‎هاي جديدي در نظر گرفت كه در ساختار‎هاي اجتماعي، فرهنگي، اقتصادي و سياسي تغييراتي ايجاد كرده اند. چالش ‎هايي كه شبكه‎‎هاي اجتماعي در سال ‎هاي اخير با آن‎‎ها مواجه بوده اند، حوزه‎‎هايي فراتر از فضاي مجازي را تحت تأثير قرار داده است.

شبكه‎‎هاي اجتماعي از سويي به عنوان يكي از گونه‎‎هاي رسانه‎‎هاي اجتماعي امكانات تعاملي قابل توجهي براي كاربران اينترنتي فراهم كرده اند و در افزايش مشاركت شهروندان در برخي فرآيند‎ها مؤثر بوده اند از سويي اين شبكه‎‎ها با آسيب ‎هاي گسترد‎ه‎اي در حوزه‎‎هايي از قبيل حريم خصوصي، كپي رايت، اعتياد مجازي، سوء‎استفاده از كودكان، دزدي اطلاعات و هويت و مواردي اين چنيني مواجه بوده اند. چالش حريم خصوصي از مهم ترين مباحثي است كه همواره درباره شبكه‎‎هاي اجتماعي مطرح بوده است. كاربران اينترنتي در اين شبكه‎‎ها بخشي از اطلاعات شخصي خود را در اينترنت منتشر مي كنند كه مي تواند مخاطراتي براي آن‎‎ها به همراه داشته باشد.

وب سايت ‎هاي شبكه اجتماعي، حجم قابل‎توجهي از اطلاعات شخصي ميليون ‎ها كاربر را در اختيار دارند و امكان سوء استفاده شركت ‎هاي تجاري و دولت ‎ها از اين اطلاعات همواره از دغدغه‎‎هاي اصلي مطرح شده درباره اين شبكه‎هاست. اين شبكه‎‎ها همچنين عرصه ارتباطات سياسي را نيز متحول كرده اند. رويداد‎هاي سياسي سال ‎هاي اخير از انتخاب باراك اوباما به رياست جمهوري آمريكا گرفته تا ناآرامي ‎هاي پس از انتخابات جمهوري اسلامي ايران، همگي متأثر از فعاليت ‎هاي كاربران شبكه‎‎هاي اجتماعي بودند. در حوزه ارتباطات بين‎الملل نيز شبكه‎‎هاي اجتماعي محل توجه هستند و برخي كشور‎هاي شرقي مانند چين و روسيه كه دغدغه حفظ فرهنگ ملي براي شان اهميت دارد، با تقويت شبكه‎‎هاي اجتماعي بومي تلاش كرده اند كاربران شان را از شبكه‎‎هاي اجتماعي بين‎المللي كه در مالكيت شركت ‎هاي آمريكايي هستند، دور كنند. شبكه‎‎هاي اجتماعي همچنين بر شكل ‎هاي سرمايه اجتماعي و اقتصادي و نحوه تبديل آن‎‎ها به يكديگر مؤثر بوده اند و عرصه اقتصاد را نيز بي نصيب نگذاشته اند.

افزايش توجه كاربران اينترنتي به شبكه‎‎هاي اجتماعي و رشد اين سايت ‎ها در فضاي مجازي در كنار طرح چنين مسائلي، باعث شده مطالعه علمي درباره شبكه‎‎هاي اجتماعي در مراكز دانشگاهي و پژوهشي مورد توجه قرار گيرد. در كنار دانشكده‎‎هاي علوم كامپيوتري كه نخستين كار‎هاي پژوهشي درباره شبكه‎‎هاي اجتماعي در آن‎‎ها آغاز شده، حالا مباحث مربوط به شبكه‎‎هاي اجتماعي در حوزه‎‎هاي علوم سياسي، علوم اجتماعي، علوم ارتباطات، روان شناسي، مطالعات فرهنگي و غيره مورد توجه قرار گرفته است. شبكه‎‎هاي اجتماعي سهم قابل‎توجهي در دنياي آينده اينترنت خواهند داشت و تصميم گيري و سياست گذاري مناسب براي نحوه مواجهه با آن‎‎ها از طريق انجام مطالعات گسترده و رسيدن به شناخت دقيق، امكان پذير خواهد بود.
محمد مهدي مولايي


منبع: هفنته نامه پنجره/شماره 59
نظر شما :
نام:
ایمیل:
* نظر:
* کد امنیتی:
Chaptcha
حروفي را كه در تصوير مي‌بينيد عينا در فيلد مقابلش وارد كنيد